Μια βροχή από βακτήρια

Ο παγετός είναι ο πιο επικίνδυνος εχθρός των φυτών

 Οι παλιοί συνήθιζαν να λένε: "Άντε να ρίξει καμιά βροχούλα, να ξεπλυθούν όλα". Και συνηθιζόταν το νερό να συνδέεται με την κάθαρση: εξωτερική ή εσωτερική. Δείτε για παράδειγμα το συμβολισμό του βαπτίσματος στις διάφορες θρησκείες. Πώς θα σας φαινόταν όμως αν μαθαίνατε ότι οι στάλες της βροχής ή οι χιονονιφάδες περιέχουν εκατομμύρια βακτήρια, τα οποία δεν είναι απλοί θεατές αλλά συμμετέχουν στο μηχανισμό δημιουργίας τόσο της χιονονιφάδας όσο και του σύννεφου στον ουρανό;

 Ξανασκεφτείτε το λοιπόν, την επόμενη φορά που θα θελήσετε να παίξετε με το χιόνι ή να περπατήσετε στη βροχή, αφού μια νέα μελέτη από το University of Louisiana υποστηρίζει ότι στη δημιουργία του πάγου που προηγείται της βροχής και του χιονιού συμμετέχουν βακτήρια που βρίσκονται στα σύννεφα. Οι μικροοργανισμοί αυτοί, με πρωταγωνιστή το είδος Pseudomonas syringae, έχουν ως κοινό μια συγκεκριμένη πρωτεϊνική δομή, που αποτελεί υπόστρωμα για τα μόρια νερού που βρίσκονται στο χώρο. Μόλις αυτά έρθουν σε επαφή με το βακτήριο και μεταξύ τους δημιουργούν κρυστάλλους, οι οποίοι επιστρέφουν στη Γη. Η παρουσία των συγκεκριμένων βακτηρίων επιτρέπει τη δημιουργία πάγου σε πολύ θερμότερες συνθήκες (ακόμα και στους -1.8oC) από αυτές που απαιτούνται για την ψύξη των υδρατμών (περίπου -35oC). Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται βιολογική παγοπυρήνωση και είναι γνωστό ότι σε αυτό οφείλεται η ευπάθεια των φυτών στον παγετό, αφού ο παγετός προκαλεί ζημιά στον επιθηλιακό ιστό των φυτών και επιτρέπει στα βακτήρια να φτάσουν στις θρεπτικές ουσίες που βρίσκονται κάτω από αυτόν και να τραφούν από αυτές.

Τροφικές αλυσίδες - Τροφικά δίκτυα

 Υπάρχουν δύο βασικοί τύποι τροφικών αλυσίδων. Ο ένας έχει ως τροφική βάση τους παραγωγούς, δηλαδή από τα φυτά τρέφονται τα φυτοφάγα ζώα, από τα φυτοφάγα ζώα τρέφονται τα σαρκοφάγα και από αυτά τρέφονται μεγαλύτερα σαρκοφάγα ζώα. Από κρίκο σε κρίκο, ενώ μπορεί να παρατηρηθεί μια αύξηση του μεγέθους των ζώων, ο συνολικός αριθμός των ατόμων τους ελαττώνεται (αλυσίδα θηρευτών). Η δεύτερη αλυσίδα είναι η σαπροφυτική αλυσίδα, η οποία έχει ως τροφική βάση τη νεκρή οργανική ύλη και η ύπαρξη της οποίας είναι ιδιαίτερα σημαντική σε όλα τα οικοσυστήματα αφού εξασφαλίζει το κλείσιμο του κύκλου της ύλης (ανακύκλωση της ύλης).

 Τα νεκρά οργανικά υλικά παρέχουν τροφή στους αποικοδομητές-καταναλωτές 1ης τάξης (βακτήρια, μύκητες) οι οποίοι με τη σειρά τους αποτελούν τροφή για καταναλωτές 2ης τάξης (πρωτόζωα, αρθρόποδα κ.λπ.), που αποτελούν τροφή για καταναλωτές 3ης τάξης (σκαθάρια εδάφους, ψευδοσκορπιοί, μυριάποδα κ.ά). Είναι βέβαια φανερό ότι οι καταναλωτές 2ης και 3ης τάξης τρέφονται και με νεκρά υλικά και ότι οι καταναλωτές της 3ης τάξης της σαπροφυτικής αλυσίδας αποτελούν με τη σειρά τους τροφή για καταναλωτές της βασικής τροφικής αλυσίδας που ήδη περιγράφηκε.

Ροή ενέργειας

 Η συνολική ποσότητα της παραγόμενης ύλης από τα φυτά, που είναι ανάλογη με την ενέργεια που δεσμεύεται κατά τη φωτοσύνθεση, αποτελεί τη συνολική πρωτογενή παραγωγή.

 Τα φυτά ονομάζονται αυτότροφοι οργανισμοί ή παραγωγοί, γιατί είναι οι μοναδικοί οργανισμοί που μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε χημική και μονοπωλούν τη δυνατότητα να παραλαμβάνουν ενέργεια από ανόργανες πηγές και να τη δεσμεύουν σε οργανικά μόρια. Όλοι οι υπόλοιποι οργανισμοί που δεν μπορούν να φωτοσυνθέσουν λέγονται ετερότροφοι. Από τους ετερότροφους οργανισμούς τα φυτοφάγα και τα σαρκοφάγα ζώα λέγονται καταναλωτές, ενώ ορισμένοι μικροοργανισμοί (βακτήρια, μύκητες) και διάφορα ασπόνδυλα που προμηθεύονται την ενέργεια από νεκρούς ιστούς ή οργανικά συστατικά διασκορπισμένα στο περιβάλλον λέγονται αποικοδομητές. 

 Η ενέργεια παρέχεται μονόδρομα μέσω τροφικών σχέσεων από τους αυτότροφους οργανισμούς στους φυτοφάγους (ετερότροφους καταναλωτές πρώτης τάξης) και στη συνέχεια στους σαρκοφάγους (ετερότροφους καταναλωτές δεύτερης και τρίτης τάξης).

Ειδικοί μηχανισμοί άμυνας

Αντισώματα - ανοσοσφαιρίνες

Κρυολόγημα ή γρίπη;

 Πολύς κόσμος συγχέει τους όρους γρίπη, κρυολόγημα, ίωση. Θα δείξουμε παρακάτω σε τι διαφέρουν και πως μπορείτε να καταλάβετε αν πάσχετε από ένα από αυτά.

  Ας ξεκινήσουμε με τον όρο ίωση, που σημαίνει λοίμωξη από κάποιον ιό. Δεν είναι μια διάγνωση αλλά ένας γενικός όρος, αφού με τον όρο αυτό κάποιος μπορεί να έχει κρυολόγημα, γρίπη, τροφική δηλητηρίαση κ.α. γιατί όλες αυτές οι καταστάσεις οφείλονται σε ιό.

 Όπως καταλάβατε, και το κρυολόγημα και η γρίπη οφείλονται σε ιούς. Το κρυολόγημα όμως προκαλείται από πάνω από 200 τύπους ιών, ενώ η γρίπη προκαλείται βασικά από τους ιούς της γρίπης Α, B, C, οι οποίοι μπορεί να υποδιαιρεθούν σε διαφορετικούς ορότυπους βάσει της απόκρισης αντισωμάτων σε αυτούς τους ιούς. Τέτοιοι είναι οι ιοί που προκαλούν την γρίπη των πτηνών (ορότυπος Η5Ν1) ή των χοίρων (Η1Ν1).

 Επειδή και το κρύωμα (κοινό κρυολόγημα) και η γρίπη, έχουν αρκετά κοινά συμπτώματα, μερικές φορές είναι δύσκολο (ή και αδύνατο) να γίνει σωστή διάγνωση μόνο από τα συμπτώματα. Ειδικά τεστ πρέπει να γίνουν τις πρώτες μέρες, για να μπορέσουμε να πούμε με βεβαιότητα αν κάποιος έχει γρίπη.

 Γενικά, να ξέρετε ότι η γρίπη είναι πολύ χειρότερη από το κρυολόγημα, και τα συμπτώματα είναι πολύ πιο έντονα, πχ. πυρετός, πονοκέφαλος, αδυναμία, καταβολή.

Μικρόβια και αντιβιοτικά

Τι είναι τα μικρόβια;

 Οι γιατροί ταξινομούν τα μικρόβια σε διάφορες ομάδες. Οι κοινές ομάδες των μικροβίων που προξενούν νοσήματα είναι τέσσερις και περιγράφονται παρακάτω.

Βακτήρια

 Τα είδη των βακτηρίων που υπάρχουν είναι πολλά και διαφορετικά, μερικά δε είναι χρήσιμα και προστατευτικά για τον άνθρωπο, καθώς γεννιούνται και αναπτύσσονται φυσικά στον ανθρώπινο οργανισμό για να τον προστατεύσουν – ιδιαίτερα στο έντερο και στον κόλπο. Ωστόσο, η μόλυνση με κάποια εξ αυτών ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρά νοσήματα, όπως για παράδειγμα μηνιγγίτιδα, πνευμονία, φυματίωση κ.λπ. Εντούτοις, μια βακτηριακή λοίμωξη μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια αγωγή αντιβιοτικών.

Ιοί

 Οι ιοί είναι εξίσου πολλοί και διαφόρων ειδών, ωστόσο είναι μικρότεροι και διαφορετικοί από τα βακτήρια. Τα περισσότερα κοινά και ήπια νοσήματα προκαλούνται από ιούς, όπως για παράδειγμα τα κρυολογήματα, ο βήχας, η γρίπη, ο πονόλαιμος, η ανεμοβλογιά και κάποια άλλα εξανθήματα. Είναι αστείο ότι οι γιατροί συνήθως διαγιγνώσκουν ένα «ιό», όμως στην πραγματικότητα οι περισσότερες λοιμώξεις οφείλονται σε μια ιογενή λοίμωξη.

 Οι περισσότερες ιογενείς λοιμώξεις δεν επιδέχονται αντι-ιικά φάρμακα (σε αντίθεση με τα αντιβιοτικά για τα βακτήρια). Ευτυχές είναι όμως το γεγονός ότι το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος καταπολεμά συνήθως το μεγαλύτερο μέρος των ιογενών λοιμώξεων σε διάρκεια μόλις λίγων ημερών. Η λήψη συμπτωματικής θεραπείας για τον πυρετό ή την καταρροή, όπως η παρακεταμόλη, είναι επαρκής για τις περισσότερες περιπτώσεις.

 Ωστόσο, ορισμένοι ιοί δεν καταπολεμώνται και ενδέχεται να είναι και πολύ σοβαροί. Ο ιός HIV αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ορισμένα αντι-ιικά φάρμακα χρησιμοποιούνται για κάποιες λοιμώξεις – όπως τα αντιρετροϊκά φάρμακα για τη θεραπεία του HIV. Η ακυκλοβίρη και τα συναφή φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ορισμένων λοιμώξεων από τον ιό του έρπητα, αποτελούν ακόμη ένα παράδειγμα. Σε γενικές γραμμές τα αντι-ιικά φάρμακα δεν προκύπτουν από τον ιό του σώματος και συνήθως δρουν εμποδίζοντας τον ιό από τον πολλαπλασιασμό και κατ’ επέκταση ελέγχουν τόσο τον ιό όσο και τη μόλυνση που προκαλούν.

Μικρόβια του δέρματος

 Αποικίες βακτηρίων που ζουν στο δέρμα μας, βοηθούν το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμήσει τους παθογόνους μικροοργανισμούς και άλλες απειλές, σύμφωνα με νέα αμερικανική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Science.

 Η μελέτη του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργίας και Μολυσματικών Ασθενειών (NIAID) των ΗΠΑ, έγινε σε πειραματόζωα και ενισχύει την επιστημονική γνώση για τον ρόλο των «καλών» βακτηρίων. 

 Η έρευνα, δείχνει ότι μερικές ασθένειες μπορεί να οφείλονται περισσότερο στην έλλειψη μικροβίων παρά στην αφθονία τους. Ειδικότερα για το δέρμα, αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα φυσικό σύνορο έναντι των απειλών του περιβάλλοντος, αλλά ένα «φράκτη» προστασίας που φρουρείται από τα αβλαβή μικρόβια. 

 Είναι η πρώτη φορά που μία έρευνα αποδεικνύει ότι το μικροβίωμα του δέρματος παίζει προστατευτικό ρόλο, ανάλογο με αυτόν του μικροβιώματος του εντέρου. Μάλιστα η προστατευτική και αντιφλεγμονώδης δράση των «καλών» μικροβίων του δέρματος είναι σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητη από αυτήν των «καλών» μικροβίων του εντέρου. 

 Η νέα μελέτη φέρνει στο προσκήνιο ξανά τη χρόνια διαμάχη κατά πόσο η υπερβολική υγιεινή της σύγχρονης ζωής τελικά εξασθενεί το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου.

Ο μεγαλύτερος ζωντανός οργανισμός στη Γη

  Ερευνητές ανακάλυψαν ένα μύκητα στο βορειοανατολικό Όρεγκον των ΗΠΑ, ο οποίος πιθανότατα είναι ο μεγαλύτερος ζωντανός οργανισμός του πλανήτη μας, αφού καταλαμβάνει σχεδόν 10 τετραγωνικά χιλιόμετρα δασικού εδάφους (1.600 γήπεδα ποδοσφαίρου).

 Ο μύκητας αυτός ονομάζεται Armillaria ostoyae, φυτρώνει στο έδαφος και στις ρίζες των δέντρων και είναι ηλικίας 2.400 χρόνων. Οι εργαστηριακές έρευνες έδειξαν ότι παρά τη μεγάλη του έκταση ο μύκητας αποτελεί έναν ενιαίο οργανισμό.

Τι είναι η ελονοσία;

Τι είναι η νόσος

 Η ελονοσία είναι μια παρασιτική πάθηση, η οποία περιλαμβάνει δυνατούς πυρετούς, ρίγη, αναιμία και άλλα συμπτώματα που εμφανίζονται και στην γρίπη.

Πού οφείλεται η νόσος – Αίτια - Παράγοντες που την πυροδοτούν

 Η ελονοσία προκαλείται από ένα παράσιτο (sporozoite) το οποίο μεταδίδεται στον άνθρωπο από τσίμπημα μολυσμένων κουνουπιών. Αφού εισέρθει στον ανθρώπινο οργανισμό, το παράσιτο ταξιδεύει έως το συκώτι, όπου και ωριμάζει και παράγει μια νέα μορφή του (merozoine). Με την νέα του μορφή, το παράσιτο θα εισχωρήσει στο αίμα και θα μολύνει τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Στην συνέχεια, το παράσιτο θα αρχίσει να πολλαπλασιάζεται, μολύνοντας όλο και μεγαλύτερο αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων.

 Η ελονοσία μπορεί να περάσει και από την μητέρα στο παιδί κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης, καθώς επίσης και κατά την μετάγγιση αίματος. Η ασθένεια μεταφέρεται από τα κουνούπια στα εύκρατα κλίματα, τα οποία κουνούπια εξαφανίζονται κατά την χειμερινή περίοδο.

Τι είναι το πλαγκτόν;

 Τουλάχιστον 1,5 εκατομμύρια διαφορετικές κατηγορίες (taxa) πλαγκτού «ψάρεψε» η επιστημονική αποστολή του γαλλικού σκάφους «Tara» στις θάλασσες του πλανήτη μας, συμπεριλαμβανομένης και των ελληνικών θαλασσών από τις οποίες πέρασε το 2009, στο πλαίσιο μιας φιλόδοξης διεπιστημονικής περιπέτειας που επιβεβαίωσε την τεράστια βιοποικιλότητα των ωκεανών.

 Αν και θα χρειαστούν χρόνια για να μελετηθούν εξονυχιστικά τα στοιχεία που συνέλεξε η μακρόχρονη αποστολή «Tara Oceans» (το σκάφος επέστρεψε στη Γαλλία τον Μάρτιο), ο συν-διευθυντής της αποστολής Γάλλος μοριακός βιολόγος Ερίκ Καρσεντί παρουσίασε μία πρόγευση των ευρημάτων. Όπως ανέφερε στο φόρουμ Euroscience στο Δουβλίνο, σύμφωνα με το «Science», η προκαταρκτική ανάλυση των θαλάσσιων δειγμάτων έχει εντοπίσει γύρω στα 1,5 εκατ. διαφορετικές κατηγορίες πλαγκτού, το οποίο βρίσκεται στη βάση της τροφικής αλυσίδας των θαλάσσιων οργανισμών και από το οποίο συνεπώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η ισορροπία της βιόσφαιρας των ωκεανών.

 Ως πλαγκτόν, σύμφωνα με τους επιστήμονες, θα μπορούσε να θεωρηθεί οτιδήποτε μικροσκοπικό πλέει στις θάλασσες, συμπεριλαμβάνοντας τις προνύμφες των ψαριών, ιούς, βακτήρια, πρωτόζωα, μετάζωα κ.α. Όπως είπε ο Καρσεντί, αν και το πλαγκτόν αποτελεί τον κύριο όγκο της ωκεάνιας βιομάζας, η βιογεωγραφία και η δομή των οικοσυστημάτων του αποτελεί ακόμα ένα «σχεδόν παρθένο πεδίο».

Μύκητες καλοκαιρινοί

 Καλοκαίρι, εποχή διακοπών και φυγής. Μικροί και μεγάλοι απολαμβάνουν τη θάλασσα, τα παιχνίδια στην άμμο ή την ηλιοθεραπεία. Εκτός από το μαύρισμα και τις αναμνήσεις μας, ωστόσο, το τέλος του καλοκαιριού πιθανόν να μας έχει “κληροδοτήσει” και άλλα πράγματα. Οι μυκητιάσεις είναι ένα από αυτά που μας ταλαιπωρούν αρκετό διάστημα. 

 Δύο από τα πιο συνηθισμένα και “έντονα” προβλήματα, που κάνουν την εμφάνισή τους κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, είναι οι μυκητιάσεις του άκρου ποδός και του δέρματος με συνηθέστερη, την ποικιλόχρου πιτυρίαση. Σύμφωνα με έρευνες, μάλιστα, πλήττουν κυρίως τον παιδικό πληθυσμό. Όσον αφορά τη νόσο του άκρου ποδός, εμφανίζεται σε παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών σε ποσοστό που φθάνει το 40% είτε ως ονυχομυκητίαση είτε ως δερματοφυτία πελμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι από τους πάσχοντες δεν γνωρίζον το πρόβλημά τους. 

 Η άμμος, η θάλασσα, η ζέστη “ευθύνονται” κυρίως για τις λοιμώξεις αυτές του δέρματος. Σε κάποιες περιπτώσεις επίσης ασθένειες δερματολογικές, αλλά και άλλου είδους (πχ παχυσαρκία) προδιαθέτουν για την εμφάνιση αυτών των μυκητιάσεων. Αυτό που προέχει είναι η έγκαιρη διάγνωσή τους και η σωστή αντιμετώπισή τους ώστε να αποφευχθούν οι επιπτώσεις τους. Στην μεν περίπτωση της μυκητίασης των ποδιών, ο παθών πονάει και δυσκολεύεται στο βάδισμα, ενώ στην ποικιλόχρου πιτυρίαση αποκτά κηλίδες στο δέρμα του οι οποίες μπορεί να μην φύγουν και ποτέ.

Υπάρχουν και τα "καλά" μικρόβια

Βακτήρια

 Τα προβιοτικά βακτήρια είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί, που μπορούν και επιβιώνουν κατά το πέρασμά τους μέσα από την γαστρεντερική οδό και βοηθούν στη θωράκιση του οργανισμού. 

 Ο συνολικός τους αριθμός είναι αρκετές χιλιάδες δισεκατομμύρια, ίσως πιο πολλά και από τον αριθμό των κυττάρων του σώματός μας. Υπάρχουν δύο κατηγορίες προβιοτικών μικροοργανισμών (μικροβίων), το γένος Bifidobacterium και το γένος Lactobacillus, τα οποία έχουν πολλά υποείδη. Πάνω από 400 είδη μικροοργανισμών βρίσκονται στην εντερική χλωρίδα του ανθρώπου. 

 «Καλά» μικρόβια υπάρχουν και σε τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, όπως το γιαούρτι και το ξινόγαλα. Τα προβιοτικά βακτήρια βρίσκονται στο κέντρο του ενδιαφέροντος, τόσο των επιστημονικών μελετών, όσο και των εμπορικών επιχειρήσεων. Και αυτό εξαιτίας ενός μεγάλου αριθμού ευεργετικών επιδράσεων στην υγεία των ανθρώπων.